Dode Architecten op de kaart: Antoni Gaudi

Gemakzuchtig als StudioAndreas is, hier nogmaals een verzameling die we niet zelf gemaakt hebben.  Net als de verzameling van le Corbusier heb ik deze verzameling van Antoni Gaudi van internet geplukt. Vergeef het mij, het is komkommertijd. Gaudi (1853-1926) is toch het plaatsen waard, omdat het één van die weinige architecten is wiens naam tot de algemene kennis doorgedrongen is. Alleen al als mobiele reisgids voor de vakantie in Barcelona heeft plaatsing nut, want met een kleine omweg zijn deze kaarten op de mobiele telefoon met de GoogleMaps App te openen. Het is niet voor niks dat Gaudi zo bekend is. Eén reden is dat zijn soort art nouveau zó extravagant is dat zelfs de grootste leek door heeft dat het om iets bijzonders gaat. Een andere reden is dat zijn gebouwen met Barcelona de ideale enscenering hebben. Als je Gaudi zegt, zeg je Barcelona en vice versa. Doe de test: Kun je je de gebouwen van Gaudi voorstellen zonder palmbomen, zon en blauwe lucht? Ik denk van niet. En loop eens geblinddoekt een willekeurige toeristenwinkel in Barcelona binnen, steek je hand uit en de kans dat je een ansichtkaart met een gebouw van Gaudi pakt ligt boven de 50%. Verstuur vervolgens zo’n kaart en je weet hoe het komt dat Gaudi in het collectieve brein gegrift staat. Gaudi is overigens niet enkel een toeristische curiositeit. De chauvinistische Catalanen ontlenen aan dit eigengereide erfgoed net zoveel identiteit als aan hun voetbalploeg (nou, bijna dan) en de stijl heet daarom niet voor niets het Catalaans Modernisme.

All buildings by Antoni Gaudi weergeven op een grotere kaart

Gaudi´s bekendste gebouwen staan in de binnenstad van Barcelona, die zijn niet alleen bekend omdat ze daar in de binnenstad staan, dat zijn ze ook omdat ze de schoolvoorbeelden zijn van Gaudi’s signature style. Wanneer je echter al zijn gebouwen langs gaat (of de engelse wikipedia bekijkt) wordt gauw duidelijk dat dit alleen zijn laatste stilistische fase is. Hij heeft dan al een eclectische, Moorse en neo-gotische periode achter de rug. Het eclectische vocabulaire kreeg hij van school mee. De Moorse architectuur was een voor de hand liggende locale inspiratiebron voor de opbloeiende lokale art nouveau architecten (het Catalaans modernisme / modernismo). En de neo-gotiek was toen een mode in de architectuurwereld die hem aantrok omdat hij altijd al grote interesse had in constructie en techniek. Hoewel Gaudi zich een bijzonder getalenteerd architect getoond had, is dit op zich geen uniek oeuvre. Wat hem de starchitect maakt zijn zijn naturalistische gebouwen. Hoewel, starchitect was hij in het begin nog zeker niet. Gaudi bouwde niet (zoals de Amsterdamse School) voor de armen en bij de elite was zijn curieuze stijl niet populair. En hoewel hij op latere leeftijd aan faam en opdrachten won, was hij na zijn dood juist weer helemaal passé en duurde het tot de jaren ´50 dat er weer bewondering uitgesproken werd door vooraanstaande architecten.

Genoeg lofuitingen nu, eerlijk gezegd houd ik helemaal niet zo van Gaudi, daarvoor vind ik het te zeer een ratjetoe van grillig bij elkaar geplakte decoraties. In het Engels hebben ze niet voor niets Gaudy als bijvoeglijk naamwoord geadopteerd. Al die creatieve uitspattingen zijn best leuk hoor, maar ze lijden aan een kwaal die naar mijn zin de gehele art nouveau doordringt. Dat is dat de vormgeving door een richtingloze vernieuwingsdrift gedreven wordt. De art nouveau kende veel variatie. zowel tussen architecten als tussen streken en periodes. De een wat organischer, de ander wat expressionistischer, of het neigde wat naar het klassieke vormgeving of volkse. Dat is leuk omdat het voor een rijke variatie zorgt, maar tegelijk hobbelden ze met zijn allen een beetje de trends achterna en tot iets nieuws in de vorm van een architectuurtheorie is het nooit gekomen, dus inspirerend wordt het zelden. Gaudi mag dan nog zo kundig zijn in het construeren en decoreren van zijn gebouwen, zijn gebouwen leiden aan eenzelfde richtingloosheid. Als ik een punt moet noemen waarop ze voor mij wel inspirerend zijn, dan is het de beeldhouwkundige kwaliteit. Ingezoomd op de details van de gebouwen, is ouderwets vakmanschap in combinatie met vernieuwende vormgeving zichtbaar. De manier waarop steen ogenschijnlijk moeiteloos verwerkt is tot een vloeiend geheel is buitengewoon. Daarom vind ik zijn Colònia Güell kerk het mooiste (niet dat ik er geweest ben). Het getuigd van buitengewoon veel technisch inzicht om ten eerste een ongewone parabolische constructie te maken en daarbovenop ook nog eens onregelmatig gevormde kolommen te gebruiken. En in plaats van dat het lomp oogt, oogt het primitief en elegante tegelijk. De stenen zijn ruw, maar het is juist de onafgewerkte steen die Gaudi´s vormgevoel toont. Deze kapel is overigens echt niet afgebouwd, er hadden parabolische torens à la Sagrada Familia op moeten komen. Dat zou zijn als een gedicht waar achter elke zin een uitroepteken zet om het nog beter te maken. We mogen ons eigenlijk gelukkig prijzen dat het nooit zover gekomen is.

Sagrada Familia

Over de kerk Sagrada Familia gesproken, dit is waarschijnlijk het toppunt van moeilijkdoenerij uit de wereldgeschiedenis. Gaudi begon met een manische devotie hier aan te werken toen  in 1883 het hem gegund werd het werk van een neo-gotische kerk over te menen. Hoe hij dit vervolgens aangepakt heeft weet ik niet, maar hij begon al aan de kerk voor hij zijn eerste gebouw uit zijn neo-gotische periode opleverde. Parallel aan zijn oeuvre is de gotiek versmolten met zijn latere naturalistische werk. In deze neo-gotische periode heeft Gaudi overigens een aantal hoogst lompe bouwsels geproduceerd. Een soort blokkige stenen monsters die zowel de harmonie van de echte gotiek als de verfijndheid van zijn andere werk missen. De Sagrada Familia is eigenlijk ook zo’n monster. De Sagrada Familia oogt nu als als een buitenproportioneel monolitisch stuk zandsteen dat zó overladen is met details dat alle vormen samensmelten tot één bruine massa. Naarmate het werk vordert wordt dat steeds erger, want nu de centrale torens op hoogte komen smelten de bestaande torens samen met hun achtergrond en wat overblijft is iets met zowel de kleur als silhouet van een zanddruipkasteel. Echter, echt tenenkrommend is het beeldhouwwerk. Sinds eind jaren ’80 zitten we sowieso al met een ´passiegevel´ die er uit ziet als het decor van een science fiction b-film. Maar de kwelling begon eigenlijk al bij de door Gaudi uitgevoerde ´geboortegevel´ waar Gaudi zich vertilt lijkt te hebben aan de schaal. Recent zijn binnen twee beelden zoals het beeld linksonder geplaatst, het is niet alleen ongeïnspireerd en uitdrukkingsloos, dit is wat ze out-of-place noemen. Alsof ze het in de sculpturenafdeling van een Tuincentrum gevonden hebben, maar dan 3 meter groot. Kijk dan liever omhoog, daar hebben de constructeurs het ware juweel van Gaudi gerealiseerd, het hyperbolische gewelf. Die lichten in het dak zijn namelijk niet zomaar lampen (sommige wel) dat is zonlicht door uitsparingen die op een wiskundige manier in de constructie verwerkt zijn.

 Tijdens Gaudi’s leven waren alleen de fundamenten, crypte, verscheidene muurdelen en het geboorteportaal gereed. De kerk wordt momenteel zo precies mogelijk volgens de overgebleven plannen van Gaudi uitgevoerd. Sympathiek idee, maar Gaudi stond er om bekend dat hij zijn plannen wijzigde gedurende het bouwen. Hij improviseerde bijvoorbeeld wanneer hij ergens een steen vond waarvan de kleur of natuurlijke vorm hem aanstond, die steen kon dan ter plekke in het werk toegepast worden. Dit weten de bouwers aan de kerk natuurlijk ook wel. Maar dan zit je natuurlijk wel met een probleem. Enerzijds zit je met tekeningen van een architect die door sommigen een heilige status toebedeeld krijgt. Anderzijds verbeelden ook deze tekeningen waarschijnlijk niet het gebouw zoals het uiteindelijk geworden zou zijn. Het was altijd al Gaudi’s plan dat er gedurende meerdere generaties aan gewerkt zou worden, zodat het een bindmiddel voor de gemeenschap zou vormen zoals in de middeleeuwen. Het was dan weer niet zijn plan om in 1926 onder een tram te komen en dat een groot deel van zijn tekeningen in een oorlog in vlammen zouden opgaan. Zo moet dus de keuze gemaakt worden verschillende delen te interpreteren aan de hand van het bestaande werk, of  je kunt, ook in de geest van Gaudi, een Gaudiëske improviserende werkwijze toevertrouwen aan een eigentijds kunstenaar. De ophef die de passiegevel in het verleden bezorgde toont aan dat deze laatste werkwijze niet zonder risico is. Anderzijds hoop ik toch ook niet dat de rest van het werk met met zouteloze sculpturen zoals linksboven aangevuld wordt. Maak dan een kleurrijke bouwkundige invulling zoals bij het gewelf, of doe niks zoals bij de  Colònia Güell kerk.

Ondanks alles kan ik het toch niet opbrengen om een hekel te hebben aan dit gebouw. Ik ben nou eenmaal gek op gekkigheid en daarvoor heeft het zich op een te wonderlijke manier door de loop van de geschiedenis heen geworsteld. Letterlijk, de tot de verbeelding sprekende mythe dat de kerk waarschijnlijk nooit afkomt, zorgt dat de kerk zoveel toeristengeld aantrekt dat het de voltooiing nu in 2026 gepland staat. Terwijl het werk ooit door geldgebrek zo goed als stil gestaan heeft. Ironisch komt er, nu het eind in zicht komt, een ander probleem om de hoek. De onteigening van een compleet  stadsblok dat aan de voorgevel grenst. Dat had Gaudi als park/voorplein gepland en is in tussentijd volgebouwd. Wordt vervolgd.

Referenties

Anders dan bij Corbusier, die ik geheel nagekeken heb, weet ik hierbij niet tot op welke hoogte de informatie bij deze verzameling klopt en of het ook werkelijk alle werken zijn. Vreemd genoeg stonden zijn bekendste werken, park Güell en Casa Milo en Batlo er niet bij, dus die heb ik nog toegevoegd. Alle minder bekende werken lijken compleet te zijn.

Een andere goede bron is van mijn Flickr-contactpersoon Alexander Menzinsky en zijn website  www.sagradafamiliagaudi.com. Hij heeft op die website een navigeerbaar menu dat foto’s van de Sagrada Familia uit alle hoeken toont gedurende de bouw van de hele geschiedenis en hij maakt geregeld nieuwe foto’s van de bouwvorderingen.

Nog een plaats waar de vorderingen in de bouw nauwkeurig bijgehouden worden is de Spaanse afdeling van het forum Skyscrapercity.com.

Share
Posted: July 24th, 2012
Categories: Architectuur, Kaarten: GoogleMaps, -Earth, Bing, Projecten
Tags:
Comments: No Comments.